زندگی‌نامه هنرمندان

دلکش

Delkash

دلکش (Delkash)، با نام اصلی عصمت باقرپور بابلی، در ۳ اسفند ۱۳۰۳ در بابل به دنیا آمد؛ دختری که پیش از آنکه خواندن و نوشتن بلد باشد، آوازهای محلی مازندران و قرآن‌خواندن مادرش را از بر بود. دوازده ساله بود که پدرش را از دست داد و مادرش او را با یک راننده کامیون که برنج به تهران می‌برد، راهی پایتخت کرد تا پیش خواهرش زندگی کند و به مدرسه برود. سرنوشت او در یک کلاس سرود مدرسه عوض شد. آموزگار موسیقی متوجه شد صدای این دختر «یک نت بالاتر از همه» می‌خواند و او را به اداره موسیقی کشور برد. روح‌الله خالقی بعد از شنیدن صدایش بی‌درنگ اسمش را نوشت، او را به عبدالعلی وزیری سپرد تا ردیف آواز ایرانی را یاد بگیرد و نام هنری «دلکش» را هم برایش برگزید؛ نامی که از یکی از گوشه‌های موسیقی ایرانی گرفته شده است.

مرضیه

Marzieh

مرضیه (Marzieh)، با نام اصلی خدیجه اشرف‌السادات مرتضایی، در ۱ فروردین ۱۳۰۳ در آباده به دنیا آمد؛ در خانواده‌ای که مجسمه‌ساز، نقاش و موسیقی‌دان کم نداشت. پدرش با اینکه روحانی بود، او را به درس خواندن تشویق کرد؛ آن هم در روزگاری که خواننده شدن برای یک زن کار عجیبی به حساب می‌آمد. مرضیه در هنرستان موسیقی درس خواند و سال‌ها زیر نظر استادان موسیقی ایرانی تمرین کرد. او از سال ۱۳۲۱ با راهنمایی اسماعیل مهرتاش کارش را شروع کرد. اولین موفقیت بزرگش روی صحنه تئاتر بود: نقش شیرین در نمایش «خسرو و شیرین» که ۳۷ شب در تئاتر باربد اجرا شد. بعد از آن صدای مرضیه به رادیو و برنامه‌های «گل‌ها» رسید و شاعران و آهنگسازان زیادی برای همکاری با او صف کشیدند.

پوران

Pouran

پوران (Pouran)، با نام اصلی فرح‌دخت عباس خاقانی، در ۱۵ بهمن ۱۳۱۲ در تهران به دنیا آمد. خاله‌اش عزت روح‌بخش از خوانندگان آن دوران بود و همین آشنایی، او را به سمت آواز کشاند. بعد از دبیرستان وارد هنرستان عالی موسیقی شد و شاگرد عباس شاپوری، آهنگساز، شد. داستان نام‌های هنری پوران خودش شنیدنی است. او در سال ۱۳۳۰ با نام «بانوی ناشناس» روی صفحه‌های گرامافون خواند، بعد از ازدواج با عباس شاپوری «بانو شاپوری» شد و بعد از جدایی، نام «پوران» را برای خودش برگزید؛ نامی که تا آخر با آن شناخته شد. شاپوری هفت سال استاد مستقیم او بود و حدود صد آهنگ برایش ساخت.

ایرج

Iraj

ایرج (Iraj)، با نام اصلی حسین خواجه‌امیری، در ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز به دنیا آمد؛ در خانواده‌ای که آواز در آن ارث بود. پدربزرگش ملا میرزا از خوانندگان نامدار دوره ناصرالدین شاه بود و پدرش نعمت‌الله که ردیف می‌دانست، اولین استادش شد. حسین نوجوان در مراسم تعزیه هم می‌خواند و از تعزیه‌خوان‌هایی که دستگاه‌ها را می‌شناختند، آواز یاد گرفت. بعد از دبستان به تهران آمد و یک مهمانی مسیر زندگی‌اش را عوض کرد: حمید وفادار صدایش را شنید و او را به ابوالحسن صبا معرفی کرد. ایرج از سال ۱۳۲۶ دو سال در مکتب صبا آموزش دید و با معرفی او، بدون هیچ آزمونی به رادیو راه پیدا کرد. کمی بعد وارد دانشکده افسری شد و چون نظامی‌ها نمی‌توانستند با نام اصلی‌شان برنامه اجرا کنند، نام برادرش «ایرج» را برای خودش انتخاب کرد؛ نامی که تا آخر عمر با او ماند. دوستی نزدیکش با اکبر گلپایگانی هم از همان دانشکده افسری شروع شد.

مارتیک

Martik

مارتیک قره‌خانیان (Martik) در ۲۶ تیر ۱۳۲۸ در محله فرح‌آباد آبادان به دنیا آمد. آبادان آن سال‌ها، با کارکنان انگلیسی و آمریکایی پالایشگاه، شهری با حال‌وهوای غربی بود و مارتیک با موسیقی انگلیسی‌زبان بزرگ شد. الویس پریسلی و بیل هیلی اولین الگوهایش بودند و تصویر بیل هیلی با گیتاری روی گردن، او را هشت‌نه‌ساله پای کلاس گیتار نشاند. با یک دوست آشوری‌تبار گروهی به اسم «نفت بویز» درست کرد و اولین اجرای تلویزیونی‌اش را با همین گروه در تلویزیون آبادان داشت. حدود پانزده سالگی خانواده‌اش به تهران آمدند و مارتیک کارش را با گیتار زدن و خواندن ترانه‌های خارجی شروع کرد. در سال ۱۳۴۹ گوگوش او را در یک اجرای گروه «سول‌بند» دید؛ مارتیک به ارکستر گوگوش پیوست و بعدها سرپرست ارکستر او شد. اولین ملودی‌اش، «چلچله»، سال ۱۳۵۴ با صدای حسن شماعی‌زاده منتشر شد و درِ آهنگسازی را برایش باز کرد. کمی بعد با «حریر» و با ترانه‌ای از زویا زاکاریان، خودش هم به‌عنوان خواننده شناخته شد و اولین آلبومش را در سال ۱۳۵۶ منتشر کرد.

شاهرخ

Shahrokh

شاهرخ شاهید (Shahrokh) در ۶ آذر ۱۳۲۸ در محله سلسبیل تهران به دنیا آمد. یازده ساله بود که مادرش را از دست داد و سه سال بعد پدرش هم درگذشت؛ او در خانه خواهر بزرگ‌ترش بزرگ شد. پدرش پیش از مرگ او را به یادگیری ردیف موسیقی ایرانی تشویق کرده بود و شاهرخ ده سال در کلاس‌های اسماعیل مهرتاش در جامعه باربد شاگردی کرد و پنج سال هم نزد مصطفی کمال پورتراب نت و سلفژ آموخت. فعالیتش را سیزده سالگی در برنامه کودک رادیو ایران شروع کرد و مدتی هم به‌عنوان سولیست با کُر ملی ایران در تالار رودکی خواند. سال ۱۳۵۳، در ۲۵ سالگی، اولین ترانه‌اش «دوستت دارم» را با کلام شهرام وفایی منتشر کرد و بعد از آن «شبا بی‌تو» و «راه بیفت» آمدند. اما چیزی که نامش را سر زبان‌ها انداخت، ترانه سریال «غریبه» در پاییز ۱۳۵۴ بود که دو سال هر شب از تلویزیون پخش می‌شد.

نوش‌آفرین

Nooshafarin

نوش‌آفرین (Nooshafarin)، با نام اصلی فاطمه عبدی گلنگشی، در ۱۱ اسفند ۱۳۳۵ در روستای گلنگش در رودبار گیلان به دنیا آمد. پنج ساله بود که پدر و مادرش از هم جدا شدند. در مدرسه برای هم‌کلاسی‌هایش ترانه می‌خواند و همین تشویق‌ها کم‌کم او را به سمت خوانندگی برد. شانسش را شانزده سالگی، سال ۱۳۵۱، امتحان کرد؛ وقتی دانش‌آموز دبیرستان بود و هم‌زمان کار می‌کرد، یک آگهی استودیو برای پیدا کردن چهره تازه سینما را دید و راهی آنجا شد. در همان سال‌ها با کمک فریدون خشنود اولین ترانه‌اش «قبله» را خواند که نخستین بار در برنامه «میخک نقره‌ای» فریدون فرخزاد پخش شد. خودش گفته این ترانه چهار بار در شورای موسیقی رد شد تا بالاخره اجازه پخش گرفت. او گویندگی در برنامه «شما و رادیو» را هم کنار فرخزاد تجربه کرد.

فتانه

Fataneh

فتانه (Fataneh) در ۱۴ فروردین ۱۳۳۵ در تهران، به‌عنوان اولین فرزند از شش فرزند خانواده به دنیا آمد. نامش هم داستانی دارد: پدرش وقتی برای گرفتن شناسنامه به ثبت احوال رفته بود، از رادیو ترانه‌ای شنید و اسم خواننده را پرسید. مأمور ثبت گفت «فتانه» و پدر همان نام را برای دخترش انتخاب کرد. مأمور هم گفته بود امیدوار است این فتانه هم روزی مثل همان خواننده محبوب مردم شود. فتانه از اواسط دهه ۵۰ خورشیدی خوانندگی را شروع کرد. بعد از انقلاب، مسیر پرپیچ‌وخمی را پشت سر گذاشت؛ اول به لندن رفت، بعد به ایران برگردانده شد و در نهایت از راه اسپانیا و مکزیک خودش را به آمریکا رساند.

هوشمند عقیلی

Hooshmand Aghili

هوشمند عقیلی (Hooshmand Aghili) در مرداد ۱۳۱۶ در محله درغوک آباده به دنیا آمد و بعد با خانواده‌اش به اصفهان رفت. علاقه‌اش به آواز از دبیرستان شروع شد؛ جایی که ترانه‌های دلکش، ویگن، بنان و امین‌الله رشیدی را برای دوستانش می‌خواند. پدرش او را تشویق کرد و هوشمند در دوره‌های جلال‌الدین تاج شرکت کرد و دستگاه‌های همایون و سه‌گاه را نزد او آموخت. بعدها در کلاس‌های محمود کریمی و اسماعیل مهرتاش هم شاگردی کرد و در رادیو اصفهان برنامه اجرا کرد. هوشمند عقیلی در کنار موسیقی، درس هم خواند؛ در دبیرستان ریاضی خواند و بعد در رشته ادبیات انگلیسی فارغ‌التحصیل شد. او سال ۱۳۳۴ خوانندگی را جدی شروع کرد و اولین کارش «ساقی‌نامه» به آهنگسازی اسماعیل مهرتاش بود. آن‌قدر خوب درخشید که برای اجرای زنده در مراسم گشایش تلویزیون ایران، کنار مرتضی حنانه و حسین قوامی دعوت شد.

علیرضا افتخاری

Alireza Eftekhari

علیرضا افتخاری (Alireza Eftekhari) در ۱۰ فروردین ۱۳۳۷ در اصفهان، در خانواده‌ای کم‌بضاعت به دنیا آمد. کودک بود که ویولن را نزد طباطبایی یاد گرفت و از دوازده سالگی شاگرد تاج اصفهانی شد و ردیف‌های آوازی را از او آموخت. بعدها از جلیل شهناز و حسن کسائی هم درس گرفت و در سال ۱۳۵۷ در آزمون باربد، در حضور علی‌اکبر شهنازی، داریوش صفوت و علی تجویدی، رتبه اول را به دست آورد. اولین آلبومش «آتش دل» سال ۱۳۶۲ و به توصیه فرامرز پایور، به یاد استادش تاج اصفهانی منتشر شد. در سال‌های بعد با حسین علیزاده «راز و نیاز» و با پرویز مشکاتیان «مقام صبر» را خواند و در اواخر دهه ۶۰ در ژاپن، آلمان، کانادا و بریتانیا کنسرت داد؛ کنسرت «راه ابریشم» در ۲۸ شهر دنیا اجرا شد. در یکی از همین سفرها در ونکوور، شایعه بمب‌گذاری باعث شد او شش ساعت بدون هیچ امکانات صوتی در فضای باز برای مردم بخواند. افتخاری اولین خواننده‌ای بود که بعد از انقلاب اشعار حافظ را به شکل ترانه و تصنیف خواند؛ «روز هجران» و «نفس باد صبا» از این دسته‌اند.

محمد اصفهانی

Mohammad Esfahani

محمد اصفهانی (Mohammad Esfahani)، با نام اصلی محمدمهدی واعظی، در ۱۴ تیر ۱۳۴۵ در تهران به دنیا آمد. پدرش پزشک بود و اصالتی اصفهانی داشت. محمدمهدی از کودکی قرائت قرآن را آموخت و در مسابقات قرآن نوجوانان مقام گرفت. بعد وارد دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران شد و سال ۱۳۷۶ فارغ‌التحصیل شد؛ به همین خاطر هنوز هم خیلی‌ها او را «دکتر» صدا می‌زنند. آواز ایرانی را در مکتب محمدرضا شجریان و علی جهاندار آموخت و موفق به دریافت گواهینامه درجه یک هنری در خوانندگی موسیقی سنتی شد. اولین تجربه حرفه‌ای‌اش سال ۱۳۷۳ بود: تیتراژ سریال «آوای فاخته». از همان‌جا تیتراژ به امضای کار او تبدیل شد و بیش از پانزده تیتراژ سریال و فیلم خواند؛ از «ولایت عشق» و «پهلوانان نمی‌میرند» تا «زیر هشت»، «اخراجی‌ها» و «یه تیکه زمین» که سال ۱۳۹۱ برایش عنوان بهترین خواننده تیتراژ را به همراه داشت.

محمد معتمدی

Mohammad Motamedi

محمد معتمدی (Mohammad Motamedi) در ۲ مهر ۱۳۵۷ در کاشان به دنیا آمد. آواز و نی را از نوجوانی و به‌تنهایی شروع کرد؛ بی‌استاد و فقط با گوش دادن. از سال ۱۳۷۶ شیوه آواز طاهرزاده را نزد حمیدرضا نوربخش آموخت و چون به مکتب آواز اصفهان علاقه داشت، هم‌زمان کارهای تاج اصفهانی و ادیب خوانساری را الگو قرار داد و از راهنمایی حسین عمومی و علی‌اصغر شاه‌زیدی بهره برد. او در رشته کارگردانی از دانشگاه صدا و سیما فارغ‌التحصیل شده است. معتمدی خیلی زود کنار نام‌های بزرگ موسیقی ایرانی قرار گرفت: با گروه خورشید مجید درخشانی، همنوازان شیدای محمدرضا لطفی، ارکستر ملی ایران به رهبری فرهاد فخرالدینی و گروه هم‌آوایان حسین علیزاده کار کرد و گروه «ادیب» را هم خودش بنیان گذاشت. آلبوم‌های «بودن و سرودن»، «وطنم ایران»، «سایه جان»، «بدرود با بدرود» به آهنگسازی علی قمصری، «گاهی سه‌گاهی» و «باده تویی» با حسین علیزاده از کارهای این سال‌ها هستند؛ «باده تویی» تندیس بهترین آلبوم موسیقی اصیل ایرانی را از جشن موسیقی ما گرفت.

احسان خواجه‌امیری

Ehsan Khajeamiri

احسان خواجه‌امیری (Ehsan Khajeamiri) در ۷ آبان ۱۳۶۳ در تهران به دنیا آمد؛ پسر ایرج، «پهلوان آواز» ایران. در خانه‌ای که موسیقی همیشه جریان داشت، از پنج سالگی موسیقی را شروع کرد، هفت‌هشت ساله به کلاس سنتور و ویولن رفت و پیانو را از خواهرش الیکا یاد گرفت. دوازده ساله بود که برای یک برنامه کودک آهنگ ساخت. احسان در اصل می‌خواست آهنگساز باشد و خوانندگی را اول شوخی می‌دانست. کارش را با ساختن موسیقی بی‌کلام برای مستندها شروع کرد و آلبوم «خاطرات زندگی» را برای پدرش ساخت. هفده ساله بود که آلبوم مشترک «من و بابا» را با ایرج منتشر کرد و در نوزده سالگی، با خواندن تیتراژ سریال «غریبانه» و ترانه «هر چی آرزوی خوبه»، صدایش به همه خانه‌ها رسید.

رضا یزدانی

Reza Yazdani

رضا یزدانی (Reza Yazdani) در ۲۴ مهر ۱۳۵۲ در تهران به دنیا آمد. او را بیشتر با گیتار، صدای خش‌دار و ترانه‌هایی می‌شناسند که بوی خیابان‌های تهران را می‌دهند؛ خواننده‌ای که هم آهنگ می‌سازد، هم ترانه می‌نویسد و هم تنظیم می‌کند. کارش را از سال ۱۳۷۷ جدی شروع کرد و اولین تجربه‌هایش روی صحنه تئاتر بود؛ آهنگسازی و خوانندگی نمایش‌های «دادگاه جنجال‌برانگیز» و «اگر باران بخواهد». اولین آلبومش «شهر دل» در سال ۱۳۸۰ منتشر شد و بعد از آن «پرنده بی‌پرنده»، «هیس»، «ساعت ۲۵ شب»، «ساعت فراموشی»، «خاطرات مبهم»، «ساعتا خوابن» و «سلول شخصی» آمدند. «دوئل در آینه» در سال ۱۳۹۵ جایزه بهترین آلبوم پاپ‌راک جشن موسیقی ما را گرفت و «هفت دریا» در سال ۱۴۰۳ تازه‌ترین آلبوم اوست.

مهدی یراحی

Mehdi Yarrahi

مهدی یراحی (Mehdi Yarrahi) در ۲۳ آبان ۱۳۶۰ در اهواز به دنیا آمد. ده ساله بود که به موسیقی کلاسیک غربی علاقه‌مند شد و بعد از دوره راهنمایی، تئوری موسیقی را نزد علی کسرائی آموخت؛ کسی که خودش او را «تنها معلم موسیقی‌اش» می‌داند. پیانو و گیتار را هم خودش یاد گرفت. یراحی در سال ۱۳۷۹ به تهران آمد و حدود ده سال پشت صحنه ماند؛ برای خوانندگان زیادی آهنگ ساخت و از جمله برای داریوش اقبالی کار کرد. چیزی که او را به‌عنوان خواننده معرفی کرد، تیتراژ برنامه «شب شیشه‌ای» بود. اولین آلبوم رسمی‌اش «منو رها کن» در سال ۱۳۹۰ منتشر شد و «امپراتور»، «مثل مجسمه» و «آینه قدی» پشت سر آن آمدند. «آینه قدی» در سال ۱۳۹۶ جایزه باربد جشنواره موسیقی فجر را برایش به همراه داشت.

بنیامین بهادری

Benyamin Bahadori

بنیامین بهادری (Benyamin Bahadori) در ۱۸ شهریور ۱۳۶۱ در محله جیحون تهران به دنیا آمد؛ خانواده‌اش اصالتاً اهل تنکابن هستند. در شناسنامه نامش وحید است، اما از کودکی همه بنیامین صدایش می‌کردند. خودش گفته قرار بود همین نام در شناسنامه ثبت شود و نشد؛ برای همین در مدرسه و دانشگاه وحید بود و برای بقیه دنیا بنیامین. شانزده ساله بود که به شعر و موسیقی رو آورد و نوزده سالگی گیتار را شروع کرد. اول ترانه می‌نوشت، بعد آهنگسازی را جدی گرفت و با چند خواننده پاپ همکاری کرد. حتی آلبومی برای کودکان به نام «گل‌های رنگین‌کمان» ساخت. شروع رسمی خوانندگی‌اش با آلبوم «۸۵» بود که یک موفقیت بزرگ تجاری شد؛ هم در ایران و هم میان ایرانیان خارج از کشور.

حمید هیراد

Hamid Hiraad

حمید هیراد (Hamid Hiraad)، با نام اصلی حمید حسین‌زاده، در ۱ بهمن ۱۳۷۰ در تهران و در خانواده‌ای اهل رودسر به دنیا آمد؛ کوچک‌ترین فرزند خانواده‌ای پنج‌نفره. از شش سالگی به کلاس موسیقی رفت، پانزده سالگی با شعر آشنا شد و اول سراغ موسیقی سنتی و ترانه‌سرایی رفت. مادرش را همیشه «حامی اصلی» زندگی هنری‌اش می‌دانست و درباره نام هنری‌اش می‌گفت: «هیراد را مردم انتخاب کرده‌اند.» یکی از آثار سنتی‌اش به دست شرکت «آوازی‌نو» رسید و همکاری‌اش شروع شد. اسفند ۱۳۹۵ اولین کار حرفه‌ای‌اش، «بی‌تاب»، با پازل‌بند منتشر شد. اردیبهشت ۱۳۹۶ «مستم کن» آمد و دو ماه بعد «دلارام»، باز هم با پازل‌بند، او را به شهرت رساند. هیراد تحریرهای آواز ایرانی و ساختار دستگاهی را با تنظیم‌های پاپ، هاوس و الکترونیک ترکیب کرد و در شعرهایش از مولانا، حافظ و سعدی هم وام گرفت.

پازل بند

Puzzle Band

پازل‌بند (Puzzle Band) از آبان ۱۳۹۰ کارش را شروع کرد؛ گروهی از موسیقی الکترونیک که اول سه عضو داشت: علی رهبری، آرین بهاری و مهران عباسی. بعدها مهران عباسی جدا شد و پازل با دو عضو ادامه داد. اولین آهنگ مستقلشان، «برگرد باز اینجا» با صدای علی رهبری، ۲۱ دی ۱۳۹۰ منتشر شد و بعد «بارونای نم‌نم» و «نگم برات» آمدند. علی رهبری متولد ۱۳۶۲ در تهران است؛ موسیقی را آکادمیک نزد لقای حقی و علی فخاریان آموخت، پیانو را پیش چند استاد یاد گرفت و بعد سراغ سازهای الکترونیک رفت. آرین بهاری، متولد ۱۳۷۰، تنظیم‌کننده گروه است و ریمیکس‌های زیادی برای دیگران ساخته؛ از آهنگ «صاف و ساده» به بعد صدایش هم در کارهای پازل شنیده می‌شود.

چارتار

Chaartaar

چارتار (Chaartaar) در سال ۱۳۹۰ با چهار دوست شکل گرفت: آرمان گرشاسبی در جایگاه خواننده، آرش فتحی آهنگساز، احسان حائری ترانه‌سرا و آیین احمدی‌فر تنظیم‌کننده. اسم گروه هم از همین چهار نفر آمده؛ به قول آرش فتحی، مثل سازی با چهار سیم که هر کدام صدای خودش را دارد، اما وقتی با هم به صدا درمی‌آیند، هارمونی تازه‌ای می‌سازند. موسیقی چارتار ترکیبی از حال‌وهوای موسیقی ایرانی و کلاسیک است، با ترانه‌هایی خوش‌آهنگ و تنظیمی امروزی. اولین آلبومشان «باران تویی» در سال ۱۳۹۲ منتشر شد و قطعه‌ای با همین نام خیلی زود آن‌ها را به یکی از گروه‌های محبوب پاپ تبدیل کرد. دو سال بعد «جاده می‌رقصد» و در سال ۱۳۹۶ «دریا کجاست» منتشر شد.

آرمان گرشاسبی

Arman Garshasbi

آرمان گرشاسبی (Arman Garshasbi) سال ۱۳۶۷ در تهران به دنیا آمد. پدرش حمیدرضا گرشاسبی از مدیران ورزشی ایران و مدیرعامل سابق باشگاه پرسپولیس است، اما آرمان راهش را از نوجوانی در آواز سنتی پیدا کرد. در سال ۱۳۹۰ همراه آرش فتحی، احسان حائری و آیین احمدی‌فر گروه چارتار را بنیان گذاشت و صدای اصلی این گروه شد. چارتار با ترکیب آواز ایرانی و عناصر امروزی و الکترونیک خیلی زود شناخته شد و سه آلبوم «باران تویی» (۱۳۹۲)، «جاده می‌رقصد» (۱۳۹۴) و «دریا کجاست» (۱۳۹۶) با صدای آرمان منتشر شدند.